Αμερικανικές εκλογές: Μια κρίσιμη απόφαση για τις γουρούνες!

Μια κρίσιμη απόφαση για τις έγγυες χοιρομητέρες σήμερα στην Καλιφόρνια, καθώς πέρα από τις προεδρικές εκλογές και τις εκλογές για πολλές έδρες του Κογκρέσσου διεξάγονται και πολλά δημοψηφίσματα.

Η πρόταση με τίτλο "Κριτήρια για τον εγκλεισμό παραγωγικών ζώων", γνωστή και ως "Πρόταση 2" που τίθεται ενώπιον των ψηφοφόρων της Καλιφόρνιας, προβλέπει ότι, με ισχύ από το 2015, κότες σε ωοτοκία, μοσχαράκια που εκτρέφονται για κρέας και έγγυες χοιρομητέρες θα πρέπει να έχουν επαρκή χώρο για να ξαπλώνουν, να στέκονται, να περιστρέφονται και να εκτείνουν πλήρως τα άκρα τους! Αναλυτικότατη παρουσίαση του θέματος (περισσότερο απ' όσο αντέχετε!) και των θέσεων των κτηνιάτρων της Καλιφόρνιας εδώ. Πάντως αν δείτε το επίσημο σάιτ του Γενικού Εισαγγελέα της Καλιφόρνιας με τις προτάσεις των δημοψηφισμάτων θα διαπιστώσετε ότι η ανάλυση και η παρουσίαση και για το τελευταίο δημοψήφισμα είναι εκτενέστερη απ' ότι για πολλούς ελληνικούς νόμους που συντάσσονται και ψηφίζονται εν κρυπτώ και στο πόδι...
Η Julie Smyth στην Καναδική National Post σχολιάζει γενικότερα την αξία του θεσμού των δημοψηφισμάτων. Το γεγονός ότι από όλα τα δημοψηφίσματα που τίθενται σήμερα σε ψηφοφορία επελέγη το συγκεκριμένο για να κοσμήσει με φωτογραφία το άρθρο δε θα πρέπει να θεωρηθεί τυχαίο!

Υ.Γ. Αν πιστεύετε ότι αυτό είναι ένα από τα σοβαρότερα ελληνικά άρθρα που διαβάσατε για τις Αμερικανικές εκλογές (και δικαίως!) σας προτείνω και το "A Darker Future For Us", του Robert J. Samuelson στο Newsweek.

Ενημέρωση, 2008-11-06: Για όσους αναρωτιούνται για το αποτέλεσμα, η πρόταση υπερψηφίστηκε με ποσοστό 63,1%, και έλαβε το μεγαλύτερο αριθμό θετικών ψήφων (6.259.522) από τις 12 προτάσεις που τέθηκαν σε δημοψήφισμα στη συγκεκριμένη πολιτεία. Αυτό ας είναι και μια απάντηση σε όσους με προέτρεψαν να ασχολούμαι με "σοβαρότερα" θέματα...

Green Design Festival: Εκ των υστέρων σκέψεις και εντυπώσεις

Ομολογώ ότι έχω μια ενστικτωδώς αρνητική αντίδραση – σε βαθμό αλλεργίας – απέναντι στις συνήθεις προσπάθειες συσχέτισης του περιβάλλοντος ή της πόλης με “το design”, όπως τουλάχιστον αυτό περνάει μέσα από εφημερίδες, τηλεοπτικές εκπομπές και περιοδικά ποικίλης ύλης.
Ανάλαφρο, τρα-λα-λα στυλάκι γραφής, ενίοτε με κάποιες αρχιτεκτονίζουσες εκφράσεις και πασπαλισμένο με κακοχωνεμένους αγγλικούς όρους που δίνουν όμως στον γράφοντα ή (συνήθως) τη γράφουσα την ψευδαίσθηση ότι είναι “cool” και «πολύ συνειδητοποιημένο άτομο» (όπως μας είχε ενημερώσει και μια μαθήτρια που στελέχωνε περίπτερο γνωστής οικολογικής οργάνωσης κάποτε).
Η πρακτική - ουσιαστική πλευρά των θεμάτων περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής χάνεται, ή εξ’ αρχής απουσιάζει, και αυτό που βγαίνει προς τα έξω είναι κάποιες ξεκομμένες απ’ την πραγματικότητα ουτοπίες που φώλιαζαν στο μυαλό ορισμένων σχεδιαστών και που καλό θα ήταν να είχαν μείνει για πάντα μέσα σ’ αυτό.

Συνήθως η παρουσίαση σχετικών εκδηλώσεων και εκθέσεων στα άρθρα και ρεπορτάζ δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να αναπαράγει το δελτίο τύπου του διοργανωτή, ελαφρώς παραλλαγμένο στην καλύτερη περίπτωση. Έτσι, και ο διοργανωτής είναι ευχαριστημένος γιατί περνάει το μήνυμά του και ο δημοσιογράφος έχει κάτι να γράψει επί ενός θέματος που μπορεί στο κάτω-κάτω και να μην το γνωρίζει. Η έκδοση ή το κανάλι τα πάει καλά με τους (εν δυνάμει) διαφημιστές. Όλοι «κάνουν τη δουλειά τους» και είναι λίγο – πολύ ικανοποιημένοι... Μ’ αυτή την αντιμετώπιση όμως, είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις τι πραγματικά αξίζει και τι όχι. Ή τι είναι θετικό, τι άθλιο και τι χρειάζεται βελτίωση.

Μ’ όλα αυτά στο μυαλό ξεκίνησα κατά το Σύνταγμα για να ρίξω μια ματιά στο Green Design Festival την τελευταία μέρα του. Είχα δει προηγουμένως το site το οποίο, παρότι λιγάκι δύσχρηστο (αναμενόμενο, καθότι φτιαγμένο από... designers :) ) μου άφησε μια μάλλον θετική εντύπωση.

Ο χώρος που είχε διαμορφωθεί στο Σύνταγμα, αν και ξεκομμένος οπτικά και λειτουργικά από την υπόλοιπη πλατεία, είχε στο εσωτερικό του ενδιαφέροντα σημεία.
-Οι αεροφωτογραφίες από το GoogleEarth με τα συνοδά κείμενα (Design By Nature) δε με εντυπωσίασαν. Αν ο σκοπός ήταν να γεννήσουν πρωτότυπες ιδέες / σκέψεις στους επισκέπτες, μάλλον απέτυχαν. Αυτά που διάβασα στα βιβλία επισκεπτών (ωραιότατο στήσιμο) ήταν μάλλον τα συνήθη κλισέ / ευχολόγια, πράγμα φυσικό, όταν ο άλλος καλείται να γράψει κάτι στα πεταχτά, για ένα θέμα που δεν γνωρίζει, και χωρίς να έχει κάποια προηγούμενη ανάλυση στη διάθεσή του. Οι εικόνες απλώς ξυπνούσαν κλισέ. Δεν εξηγούσαν.

-Οι πρωτότυπες κατασκευές, με επαναχρησιμοποίηση υλικών (Redesign Reuse), ήταν πράγματι… πρωτότυπες. Θα ήταν χρήσιμο αν υπήρχαν κάποια φυλλάδια με τις οδηγίες συναρμολόγησης ώστε να μπορούν όσοι επισκέπτες ήθελαν να τις ανακατασκευάσουν σπίτι τους. Ή να υπήρχαν στο ...site.

-Αναπάντεχα ενδιαφέρουσες (για μένα) ήταν και κάποιες από τις δημιουργίες οικολογικής μόδας (Eco-Chic).

-Πιο ενδιαφέρουσα απ’ όλες μου φάνηκε η έκθεση / συλλογή φωτογραφιών της Anne-Laure Obersone (Δεύτερη Πράξη). Aν και το στήσιμο ήταν πολύ απλό, η ιδέα ήταν τέτοια που μπορούσε να ξυπνήσει νέες σκέψεις στον αναγνώστη του τελικού κειμένου. Μια σειρά από εικόνες, που άλλες απεικόνιζαν καταστάσεις «ειδυλλιακές», άλλες «προβληματικές» / χαώδεις, άλλες αμφίσημες. Το κείμενο στο τέλος της έκθεσης ανέτρεπε τις αντιλήψεις που δημιουργούσαν οι, παραπλανητικές, εικόνες και έβαζε τα πράγματα στη θέση τους. Το παραμυθένιο νησί της φωτογραφίας δεν ήταν παρά μία ατόλη στον Ειρηνικό, εγκαταλελειμμένη από τους κατοίκους της εξ’ αιτίας πυρηνικών δοκιμών. Η χαώδης, πυκνοδομημένη πόλη με τους ουρανοξύστες είναι ένα μνημείο περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας, σε σύγκριση με τα αέναα εξαπλωμένα προάστια των μονοκατοικιών, κοκ.

Φωτογράφος: Emory Kristof
Τοποθεσία: Ατόλη Rongelap, Νήσοι Marshall, Μικρονησία.
Copyright: Printree

Εδώ οι εικόνες είναι χρήσιμες. Γιατί αυτοαναιρούνται. Προδίδουν τη δύναμή τους να παραπλανούν. Προδίδουν τη λειψότητά τους. Φυσικά, όποιος δε διάβασε το κείμενο και έμεινε στις εικόνες θα έμεινε πιθανώς και με τις λάθος αντιλήψεις στο μυαλό του.

Για τη δράση Let’s Draw Trees δεν έχω άποψη καθώς είδα μόνο ένα τέτοιο τεχνητό «δέντρο» σε κάποιο σημείο της πόλης (και δεν ενθουσιάστηκα...). Αυτό που μου έμεινε στο μυαλό είναι μια φράση από το site: “Τα δέντρα μπορεί να τα αναζητήσει κανείς σε κεντρικά σημεία της πόλης,…”.
Για σκεφτείτε το: «Τα δέντρα μπορεί κανείς να τ’ αναζητήσει...». Αν αυτή δεν είναι μια τρομακτική φράση τότε τι είναι;

Πήγα και από την οδό Λιοσίων, στο κτήριο του Δημαρχείου, να δω τον «κάθετο κήπο», που είχε διαμορφωθεί από την εταιρεία Landco. Η παρέμβαση μου φάνηκε πολύ μικρή / περιορισμένη ώστε να αναδείξει επαρκώς την ιδέα και τις δυνατότητες των κάθετων κήπων ή του κατακόρυφου πρασίνου γενικώς. Ίσως να μην υπήρχε επαρκής χρόνος για την πλήρη ανάπτυξή του. Ας ελπίσουμε τουλάχιστον ότι τον πρόσεξαν οι αποφασίζοντες στο Δήμο.

Μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση γενικά, έστω κι αν ο θόρυβος που έγινε γύρω απ’ αυτήν ήταν μεγαλύτερος απ’ το ίδιο το γεγονός.

Μικρή, ανάλαφρη, καλοκαιρινή στατιστική

Αν έχετε διαβάσει το άρθρο του Νίκου Δήμου με τίτλο "Το εθνικό μας χέρι", πολύ δύσκολα θα το έχετε ξεχάσει.
Επιστρέφοντας από τις διακοπές, και έχοντας το πλεονέκτημα να είμαι συνοδηγός σε κομμάτι της διαδρομής, είπα να κάνω μια μικρή καταμέτρηση. Κοιτούσα τα αυτοκίνητα που έρχονταν από την αντίθετη κατεύθυνση (ως επί το πλείστον μία λωρίδα, σε επαρχιακούς δρόμους) και μετρούσα τα... εθνικά χέρια. Μετά από 1,5 περίπου ώρα (συν-οδήγησης) στα 200 αυτοκίνητα που διασταυρωθήκαμε μέτρησα 13 "εθνικά χέρια" (ποσοστό 6,5%).
Πράγματι υπήρχαν σε αυτοκίνητα κάθε είδους. Το πιο αλλόκοτο ανήκε στον οδηγό μιας Porsche που για κάποιο λόγο ένιωθε την ανάγκη να ακουμπάει την παλάμη του πάνω στην καυτή λαμαρίνα της οροφής.
Με ένα άλλο διασταυρωθήκαμε σε μια στροφή την οποία ο απέναντι οδηγός έπαιρνε πολύ κλειστά - με το εθνικό χέρι του προτεταμένο σε πλήρη διάταση. Θα μπορούσε να είχε γίνει το εθνικό πρώην χέρι του, αν δεν αντιδρούσε. Ποια ήταν η αντίδρασή του; Όχι φυσικά να αλλάξει την πορεία του αυτοκινήτου του (πως θα μπορούσε άλλωστε;) όσο το να κατεβάσει το χέρι του από τη διάταση σε κατακόρυφη κατεύθυνση.
Είδα εθνικά χέρια σε αυτοκίνητα ακριβά, φτηνά, σαράβαλα, ΙΧ και φορτηγά. Το μόνο μοτίβο που μπόρεσα να διακρίνω ήταν ότι τρεις από τους εθνικόχειρες βρίσκονταν τελευταίοι σε ουρές αυτοκινήτων. Η "αναμονή" και το γεγονός ότι τα άλλα οχήματα μπροστά τους λειτουργούσαν (υποτίθεται) ως ασπίδα φαίνεται να τους δημιουργούσε έναν εφησυχασμό και τους έδινε την ευκαιρία για να τεντωθούν.
Κάποια μελλοντική φορά θα μετρήσω το ποσοστό και σε δρόμους της πόλης...

Ο Economist για το Σύστημα των Εθνικών Πάρκων των ΗΠΑ

Ένα πρόσφατο άρθρο του Economist, παρουσιάζει ορισμένα ενδιαφέροντα στατιστικά και θέτει ερωτήματα για το Σύστημα των Εθνικών Πάρκων των ΗΠΑ.
Η Εθνική Υπηρεσία Πάρκων διαχειρίζεται το πρώτο στον κόσμο σύστημα εθνικών πάρκων (συστάθηκε το 1916 με πρωτοβουλία του τότε Προέδρου των ΗΠΑ Γούντροου Ουίλσον) ενώ ως πρώτο εθνικό πάρκο είχε οριστεί το 1872 το Εθνικό Πάρκο Γιέλλοστοουν. Στη διαχείρισή της υπόκεινται όχι μόνο φυσικές περιοχές αλλά και πάρα πολλοί χώροι και κτήρια ιστορικής / πολιτιστικής / αρχαιολογικής σημασίας.
Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο, ο αριθμός των επισκεπτών διαρκώς μειώνεται από το 1987, όταν και είχε φτάσει στο μέγιστό του. Το άρθρο παραθέτει διάφορους πιθανούς λόγους για αυτή τη μείωση και προσπαθεί να προβλέψει τις επιπτώσεις της πάνω στο ίδιο το σύστημα των εθνικών πάρκων.
Ενδιαφέρον έχει και η σχετική συζήτηση / σχόλια που διεξάγεται στο Yahoo!-National Parks Traveler. Η ευρύτερη συζήτηση αφορά το ρόλο των ανθρώπων στα εθνικά πάρκα, την επίπτωση της παρουσίας τους (ή απουσίας τους) σε αυτά και κλασσικά ζητήματα διαχείρισης όπως η φέρουσα ικανότητά τους και οι δυνατότητές τους να φιλοξενήσουν τους πιθανούς / επίδοξους επισκέπτες τους.

Ένα σχόλιο που δεν δημοσιεύτηκε ποτέ

Δεν ξέρω αν σας έχει τύχει (σε όσους έχετε μπλογκ / σάιτ) να μη δημοσιεύσετε κάποιο σχόλιο το οποίο κατά βάθος θεωρείτε ενδιαφέρον αλλά αμφιβάλλετε αν θα αφορά κανέναν άλλον και εκ των υστέρων να βλέπετε να γίνεται θόρυβος γι' αυτό το θέμα.
Ή αποφεύγετε να κάνετε κάποιο σχόλιο / πρόβλεψη που ξέρετε ότι θα θεωρηθεί τραβηγμένο απ' τα μαλλιά, για να δείτε μετά από λίγο καιρό ότι επαληθεύεστε, αλλά δεν το ξέρει κανένας άλλος παρά μόνο εσείς.

Ένα τέτοιου είδους σχόλιο ήθελα να γράψω πριν ένα περίπου χρόνο, με αφορμή ένα άρθρο του Sasha Issenberg στην εφημερίδα Boston Globe για τον αμερικάνο γερουσιαστή και -τότε- προεδρικό υποψήφιο, Joe Biden. Το άρθρο είχε τίτλο "Ο Μπάιντεν ακολουθεί μια ξεχωριστή προσέγγιση στα πολιτικά ερωτήματα: σύνθετες απαντήσεις" ("Biden taking a distinctive approach to policy questions: complex answers") και περιέγραφε το πως ο Δημοκρατικός γερουσιαστής από το Ντέλαγουερ δεν αρκείτο στις συνηθισμένες, "έξυπνες" ή "σαφείς" ατάκες των 20-30 δευτερολέπτων που συνηθίζουν τα τελευταία ιδίως χρόνια οι πολιτικοί. Αντιθέτως, έδινε "περίπλοκες" αλλά σαφείς απαντήσεις, συνδέοντας διαφορετικές παραμέτρους φαινομενικά άσχετων ζητημάτων για να φθάσει στην τελική του απάντηση. Μεταφράζω ενδεικτικά ένα απόσπασμα του άρθρου:

Οι λίγες ερωτήσεις από τον συντονιστή του συνεδρίου "Καλλιεργώντας τη Βιοοικονομία", στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Άιοβα, είχαν όλες να κάνουν με το φαινομενικά περιορισμένο θέμα του πως θα εκσυγχρονιστεί η γεωργική παραγωγή.

Αλλά όταν ήταν η σειρά του Τζόζεφ Ρ. Μπάιντεν Τζούνιορ να απαντήσει, αυτός άρχισε να μιλάει για την κάκιστη κατάσταση των Αμερικανικών υποδομών, την αποτελεσματικότητα των ξένων λιμανιών όπως του Χονγκ-Κονγκ, το εμπορικό έλλειμα με την Ασία, και τη μη ανταγωνιστικότητα του μεταποιητικού τομέα των ΗΠΑ.

Η φαινομενικά δαιδαλώδης διαδρομή από τον ένα τομέα πολιτικής στον άλλο, του Δημοκρατικού από το Ντέλαγουερ τη Δευτέρα το βράδυ, δεν ήταν ένα παράδειγμα της γνωστής τρυφηλότητας των γερουσιαστών ή της δικής του θρυλικής μακρηγορίας, όσο μιας αυξανόμενα διακριτής προσέγγισης στα ερωτήματα πολιτικής. Οι περίπλοκες απαντήσεις του Μπάιντεν, συχνά αποτελούνται από περισσότερα "κινούμενα" μέρη απ'ότι των Δημοκρατικών αντιπάλων του, εκτεινόμενες συνήθως πέρα από τις τυπικές κατηγορίες θεμάτων όπως οικονομική, εξωτερική και εμπορική πολιτική.

Τελικά, κατέληξε σε ένα πρωτότυπο επιχείρημα: Ένας από τους λόγους που τα Αμερικανικά προϊόντα δεν πωλούνται στο εξωτερικό είναι το ότι πρέπει να φθάσουν στις ξένες αγορές μέσω παρωχημένων εσωτερικών υποδομών, γεγονός που τα καθιστά υπερβολικά ακριβά.

Οι περισσότεροι από τους αντιπάλους του Μπάιντεν για την προεδρία έχουν μιλήσει για την ανάγκη επανεπένδυσης στις υποδομές, στα πλαίσια συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών: για τη δαπάνη χρημάτων στο εσωτερικό αντί για το Ιράκ, ή για τη σοφία του να δεσμευτούν κονδύλια για μια "γέφυρα στο πουθενά" στην Αλάσκα τη στιγμή που μια άλλη στη Μινεζότα κατέρευσε μέσα στον ποταμό Μισισιπή.

Η απάντηση του Μπάιντεν - που κατάφερε μέσα σε λίγα λογικά βήματα να συνδέσει τους καταρρέοντες αυτοκινητόδρομους με τα κλειστά εργοστάσια- δεν βασίστηκε σε μια δυνητική αντιστάθμιση μεταξύ δύο καταστάσεων, αλλά μάλλον σε μια αλυσίδα αιτίων και αιτιατών αλά Ρουμπ Γκόλντμπεργκ.

Το σχόλιο που ήθελα να γράψω όταν πρωτοδιάβασα αυτό το άρθρο θα είχε τίτλο "Μια αξιοθαύμαστη συνταγή πολιτικής αποτυχίας" (ή κάτι παρόμοιο). Δε νομίζω ότι οι περίπλοκες, λογικές απαντήσεις έχουν πολλούς θαυμαστές στον κόσμο της πολιτικής. Πράγματι, σύντομα ο Μπάιντεν απέσυρε την υποψηφιότητά του και τελικός νικητής από πλευράς Δημοκρατικών ανεδείχθη ο Μπάρακ Ομπάμα με το σαφές και επίκαιρο σύνθημα / μοτίβο της "Αλλαγής".
Χθες, διάβασα στους N.Y. Times ένα άρθρο του David Brooks με τίτλο "Ελπίζοντας πως είναι ο Μπάιντεν" όπου ο αρθρογράφος παρέθετε την προσωπική του πορεία και εξηγούσε γιατί θα ήταν ένας καλός αντιπρόεδρος για τον Ομπάμα.
Σήμερα, ανακοινώθηκε ότι ο Ομπάμα πράγματι τον επέλεξε για υποψήφιο αντιπρόεδρο.
Φαίνεται πως μερικές φορές, η αποτυχία είναι ο πιο σίγουρος δρόμος προς την επιτυχία.

Πετρελαϊκές Ανοησίες Νο. 2

Θυμάστε που πριν κάμποσο καιρό σχολίαζα ένα τραγικό άρθρο / e-mail που αφορούσε την τιμή του πετρελαίου τον τελευταίο χρόνο και την δήθεν «ύποπτη» / αδικαιολόγητη αύξησή της;
Χτες είχαμε και δεύτερο παρόμοιο κρούσμα από την οργάνωση «ΙΝ.ΚΑ» η οποία σε ανακοίνωσή της υιοθετεί το ίδιο συνωμοσιολογικό σκεπτικό και αναφέρει ότι:
«Το 2000 ήταν 1$ = 1.2€ δηλαδή 1 βαρέλι πετρέλαιο= 60$, επομένως 1 βαρέλι = 72€…»
Σ'αυτή τη φράση όμως υπάρχει (πέρα από την προβληματική σύνταξη) ένα τρομακτικό σφάλμα (ή απλά ψέμα). Το 2000, όπως μπορείτε να δείτε από τα επίσημα στοιχεία της EIA η τιμή του πετρελαίου Brent κυμάνθηκε μεταξύ 22,23 και 31,12$ και όχι 60$ όπως αναφέρει η ανακοίνωση του «ΙΝ.ΚΑ».
Ο όλος συλλογισμός που αναπτύσσεται στη συνέχεια είναι βασισμένος σε αυτό το τεράστιο σφάλμα.
Ίσως αν οι λεγόμενες μη κυβερνητικές καταναλωτικές οργανώσεις ενδιαφέρονταν περισσότερο να κερδίσουν τη εμπιστοσύνη των μελών τους μέσω της σοβαρής δράσης τους και λιγότερο για την αυτο-προβολή κάποιων στελεχών τους ή την …κατανάλωση κρατικών επιχορηγήσεων (βλ. και Think Positive) να πρόσεχαν περισσότερο και τις ανακοινώσεις τους…

Βιβλιοπαρουσίαση: The Ecology of Commerce (Paul Hawken)

Ξεφύλλιζα πάλι πρόσφατα το βιβλίο του Paul Hawken The Ecology of Commerce (HarperBusiness, 1993), το οποίο είχα διαβάσει την προηγούμενη δεκαετία, όταν και είχε περιληφθεί στα πλέον ευπώλητα στις ΗΠΑ.

Ίσως καθότι περιβαλλοντολόγος, δεν είχα εντυπωσιαστεί ιδιαίτερα από το περιεχόμενό του. Ο συγγραφέας - επιτυχημένος επιχειρηματίας με κοινωνικές ανησυχίες που κάποια στιγμή είδε το οικολογικό φως και αποφάσισε να το μοιραστεί με τους γύρω του - οραματίζεται μια «οικονομία αποκατάστασης» (“restorative economy”), ένα σύστημα δηλαδή στο οποίο κάθε οικονομική δράση θα έχει εκ φύσεως χαρακτήρα «βιώσιμο» και «αποκαταστατικό». Ένα οικονομικό σύστημα δηλαδή που θα είναι στη βάση του καπιταλιστικό –σύμφωνο με την ανθρώπινη φύση και ικανό να καλύψει ανθρώπινες ανάγκες- αλλά στο οποίο η κάθε οικονομική ή εμπορική πράξη δεν θα ζημιώνει το φυσικό περιβάλλον και οι συνέπειές της σ’ αυτό δεν θα χρειάζεται να αντισταθμισθούν ή να διορθωθούν.

Μεγάλο μέρος του (6 από τα 12 κεφάλαια) αναλώνεται σε μια αέναη περιγραφή μεμονωμένων περιπτώσεων ή επεισοδίων ρύπανσης. Άλλα κεφάλαια ασχολούνται με την ανάλυση των επιπτώσεων αλλά και των δυνατοτήτων του εμπορίου και του πολιτικού πλαισίου εντός του οποίου διαμορφώνονται οι κανόνες του. Αρκετά από τα αναφερόμενα στοιχεία είναι σίγουρα προκλητικά για τη σκέψη και ενδιαφέροντα καθώς επίσης και οι μεταξύ τους συνδέσεις που κάνει ο Hawken, κάποιες φορές με εξαίρετα διαφωτιστικές διατυπώσεις.

Ωστόσο, το βιβλίο μου δίνει την εντύπωση ότι συχνά αμφιταλαντεύεται: Μεταξύ του πάθους του συγγραφέα να μεταδώσει το όραμά του από τη μια μεριά και της προσπάθειάς του να το τεκμηριώσει με τρόπο σοβαρό και αξιόπιστο από την άλλη. Μεταξύ πραγματισμού απ’ τη μια και ηθικολογίας από την άλλη. Το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα το καλύτερο και ενίοτε γίνεται κουραστικό. Ίσως λόγω του μεγάλου εύρους του θέματος που πραγματεύεται, δίνεται έμφαση στην παράθεση μιας πληθώρας διάσπαρτων στατιστικών –που συχνά επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών- παρά στην εμβάθυνση και κατανόηση φαινομένων.

Για παράδειγμα, στη σελ.17 αναφέρει:

“Παρότι το ΑΕΠ των ΗΠΑ αυξήθηκε σημαντικά κατά τη δεκαετία του '80, τρία τέταρτα της αύξησης στα προ φόρου εισοδήματα πήγαν στο πλουσιότερο ένα τοις εκατό. Η πλειοψηφία των Αμερικάνων είχε λιγότερα χρήματα και χαμηλότερα εισοδήματα απ' όταν η δεκαετία ξεκινούσε.”

Ανατρέχοντας στις πηγές βλέπεις ότι γίνεται παραπομπή σε ένα άρθρο της Sylvia Nasar στους New York Times της 5ης Μαρτίου 1992. Διαβάζοντας το άρθρο –και παρότι οι NYT παραδοσιακά αριστερίζουν- καταλαβαίνεις ότι η φράση του Hawken είναι μια αυθαίρετη αφαίρεση των στοιχείων που παρατίθενται στο άρθρο. Π.χ. η σύγκριση γίνεται μεταξύ 1977 και 1989 (όχι της «δεκαετίας του ’80»), οι πλούσιοι της μίας χρονιάς δεν είναι οι ίδιοι (τα ίδια πρόσωπα) με τους πλούσιους της άλλης, παρατίθενται διάφορες εξηγήσεις για αυτό το στατιστικό στοιχείο όπως το ότι οι χαμηλότεροι φορολογικοί συντελεστές συνέβαλλαν στο να μην κρύβουν πλέον οι πλούσιοι τα εισοδήματά τους και ότι το 1989 ήταν το κορύφωμα ενός ανοδικού οικονομικού κύκλου, και όχι μια τυπική – μέση – χρονιά. Τέλος, η πλειοψηφία των οικογενειών στις ΗΠΑ (το 60%) είχε όχι λιγότερο, αλλά μεγαλύτερο –έστω και ελαφρώς– εισόδημα το 1989 απ’ ότι το 1977.
Παρόμοιες αμφιβολίες μου γεννήθηκαν και για άλλα από τα δεκάδες στατιστικά στοιχεία (οικονομικά και περιβαλλοντικά) αλλά δεν βρήκα το λόγο, ή το κουράγιο, να τα ψάξω ένα-ένα.

Πάραυτα, για ένα γενικό κοινό το βιβλίο παρουσιάζει ενδιαφέρον και ιδίως ορισμένα κεφάλαιά του. Π.χ. στα κεφάλαια 4-5 και 10-11 γίνεται μια ιδιαίτερα εύγλωττη εισαγωγή στην έννοια των πράσινων φόρων, και των Πιγκοβιανών φόρων γενικότερα, και στο πως αυτοί μπορούν να λειτουργήσουν ως βασικός μοχλός για μια πράσινη οικονομία όπου το κίνητρο του κέρδους θα δρα υπέρ και όχι εναντίον της προστασίας του περιβάλλοντος. Ο Hawken τονίζει την ανάγκη για μία σαρωτική φορολογική μεταρρύθμιση η οποία όμως θα είναι δημοσιονομικά ουδέτερη (δηλ. δεν θα προσθέτει νέα φορολογικά βάρη αλλά θα αντικαθιστά τους αντιπαραγωγικούς φόρους σε εισοδήματα, εργασία, αποταμιεύσεις, κτλ. με πράσινους φόρους). Αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Ως έχουν τα πράγματα αυτή τη στιγμή, οι άνθρωποι που εφαρμόζουν βιώσιμες μεθόδους γεωργικής παραγωγής χρειάζεται να χρεώνουν παραπάνω προκειμένου να έχουν μια αξιοπρεπή διαβίωση, καθώς ανταγωνίζονται με παραγωγούς που είναι αποτελεσματικοί στο να εξωτερικεύουν τα κόστη τους. Οι πράσινοι φόροι στην ενέργεια και τα χημικά θα ανατρέψουν τα αντικίνητρα για τις βιώσιμες μεθόδους γεωργικής καλλιέργειας... Τα περισσότερα από τα χημικά και τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα, εφαρμόζονται σε σπαρτά που παράγονται πλεονασματικά και κατά συνέπεια εντάσσονται στα κυβερνητικά προγράμματα επιδοτήσεων που θέτουν κατώτατες τιμές στήριξης για την κατάχρησή τους. Άρα οι φόροι μας χρησιμοποιούνται όχι προς αποκατάσταση του περιβάλλοντος αλλά προς επιδότηση της περιβαλλοντικής ζημιάς.»

Σίγουρα το προτεινόμενο σχήμα είναι παραπάνω από ενδιαφέρον αλλά εξακολουθώ να έχω το ερώτημα –σε συνδυασμό και με τη συνεχή τάση του κράτους για διόγκωση – για το αν είναι μακροχρόνια εφικτό να υποκατασταθούν πλήρως οι φόροι εισοδήματος με τους πράσινους φόρους. Ο Hawken κάνει μία πολύ σύντομη αναφορά στο συγκεκριμένο ζήτημα ενώ ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα βρήκα και την (εξίσου ανεπεξέργαστη) ιδέα περί ενός συστήματος ελευθέρου εμπορίου όπου η πρόσβαση στις αγορές της ανεπτυγμένης δύσης θα κερδίζεται με βάση τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιδόσεις των χωρών που επιθυμούν να συναλλαχθούν με αυτήν.

Συνολικά, το βιβλίο δεν είναι άμεσα χρηστικό για κάποιον που ασχολείται επαγγελματικά με το περιβάλλον και δεν νομίζω ότι η επιχειρηματολογία του στηρίζει πάντα με αποτελεσματικότητα τη γενική του θέση αν και φωτίζει αρκετές ενδιαφέρουσες πτυχές και προβληματίζει. Θεωρείται ωστόσο ότι συνέβαλλε στο να κάνει αρκετούς επιχειρηματίες να συνειδητοποιήσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της επιχείρησής τους στο περιβάλλον, και να τους ωθήσει να αλλάξουν όχι απλώς μεθόδους παραγωγής αλλά και τη γενικότερη προσέγγισή τους προς το επιχειρείν καθώς και στο να εισάγει αρκετό κόσμο στην έννοια της «βιωσιμότητας» (sustainability).

Λόγω αυτής του της επιρροής και εκδοτικής επιτυχίας επανατυπώθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις HarperCollins και αναμένεται να κυκλοφορήσει φέτος μια αναθεωρημένη έκδοση. Για μια πιο θετική θεώρηση του βιβλίου, δείτε εδώ.

Εναλλακτικά, θα πρότεινα ως πολύ πιο χρήσιμο και ενδιαφέρον για τους ήδη ...μυημένους στην έννοια της βιωσιμότητας το βιβλίο Natural Capitalism (BackBay Books, 2000) που έγραψε ο Paul Hawken μαζί με τους Amory Lovins και L. Hunter Lovins.